دادیار کیست ؟


در این مقاله قصد داریم تا به این موضوع بپردازیم که دادیار کیست و چه وظایفی دارد؟

پس از وقوع یک جرم توسط مجرم یا مجرمین، مطابق با قانون برای کسب اطلاعات بیشتر از وقوع جرم، شناسایی مظنونین، مطلعین و مرتکبین جرم لازم است مراتب و تشریفات قانونی از سوی مراجع انتظامی و قضایی صورت پذیرد.

به همین منظور ممکن است در روند رسیدگی به پرونده افراد مختلفی بر حسب وظیفه اقدام به بررسی موضوع بنمایند که در قوانین ما اصولا اولین شخصی که در مرجع قضایی، که پس از ثبت شکوائیه اقدام به بررسی موضوع می نماید، دادیار می باشد.


دادیار کیست و انواع دادیار در قوانین


برای اینکه بدانید دادیار کیست بهتر است با انواع دادیار آشنا شویم. مطابق با قانون آئین دادرسی کیفری، برای رسیدگی به شکایات صورت گرفته توسط افراد، می بایست این موضوع در دو مرحله صورت گیرد.

به عبارت دیگر رسیدگی کیفری در قانون ایران دو مرحله ای می باشد، که موضوع برای تحقیقات ابتدا در دادسرا و سپس برای صدور حکم نهایی و مجازات قانونی در دادگاه مطرح خواهد شد.

و اما ریاست دادسرا برعهده دادستان می باشد و دادستان بر عمل کلیه پرسنل و کارکنان قضایی نظارت دارد.

همچنین دادستان مقام تعقیب و بازپرس و دادیار مقام تحقیق محسوب می شوند، و دادستان به عنوان تعقیب از این اختیار قانونی برخوردار می باشد که در جرائم غیرقابل گذشت حتی بدون شکایت شاکی اعلام جرم نموده و موضوع را برای بررسی بیشتر به دادیار و بازپرس ارجاع می دهند.

لازم به ذکر است اگر موضوع دارای شاکی باشد، پس از ثبت شکایت طبق روال اداری حاکم در دادسرا، موضوع به دادیار یا بازپرس ارجاع می شود.

اما در تعریف اینکه دادیار کیست باید گفت که:

دادیار یک مقام قضایی محسوب می شود که تحت نظارت و تعلیم دادستان در روند رسیدگی و اجرای مجازات مجرمین، به سایر مقامات و مسئولین قضایی کمک می نمایند.

برای مثال دادیار اظهار نظر، پرونده ارجاع شده به وی را، همانند بازپرس مورد رسیدگی قرار داده و در پایان قرار نهایی صادر می نماید.


انواع دادیار


در قوانین ما دادیاران به:

  • دادیار تحقیق.
  • دادیار اظهار نظر.
  • دادیار اجرای احکام.
  • دادیار ناظر زندان.
  • دادیار نماینده دادستان در دادگاه.

تقسیم می شوند که در ادامه بیشتر به وظایف دادیاران پرداخته خواهد شد.


وظیفه انواع دادیاران مطابق با قانون


برای اینکه بدانیم دادیار کیست باید بدانیم که هر یک از انواع دادیارها چه وظایفی دارند:

۱- دادیار تحقیق:

دادیار تحقیق همانند بازپرس عمل نموده، و درصورت ارجاع پرونده به وی، اقدام به تحقیق از شاکی، متهم، شهود و مطلعین نموده و در نهایت نتیجه را در قالب قرار به طرفین اعلام خواهد نمود.

۲- دادیار اظهار نظر:

این دادیار وظیفه دارد که پس از اظهار نظر نهایی بازپرس در قالب قرار مبنی تشخیص یا عدم تشخیص مجرمانه بودن عمل ارتکابی متهم، به عنوان نماینده دادستان در دادسرا نسبت به بررسی ماهیت اقدام صورت گرفته اقدام نماید.

۳- دادیار نماینده دادستان در دادگاه:

پس از تشخیص مجرمانه بودن عمل متهم و ارسال کیفرخواست به دادگاه، قانونا می بایست مقامات قضایی به عنوان مدعی عمومی از کیفرخواست صادر دفاع نمایند که این وظیفه بر عهده دادیار نماینده دادستان خواهد بود.

۴- دادیار اجرای احکام:

اجرای احکام مطابق با قانون برعهده دادستان و قاضی اجرای احکام کیفری می باشد. به همین منظور دادستان می تواند به جای حضور در محل اجرای مجازات، نماینده خود یعنی دادیار اجرای احکام را به جهت اجرای صحیح مجازات مامور بنماید.

۵- دادیار ناظر زندان:

دادستان مطابق با قانون می تواند تقاضای تخفیف، تبدیل و مواردی از این قبیل را از قاضی صادرکننده حکم تقاضا نماید، به همین جهت دادیار ناظر زندان رابط بین زندانیان و دادستان می باشد و پیشنهاد تخفیف یا تبدیل مجازات را با توجه به شرایط حاکم به سمع و نظر دادستان می رساند.


تفاوت بازپرس و دادیار


پحال که دانستیم دادیار کیست و انواع دادیاران در قانون آئین دادرسی کیفری را معرفی نمودیم، نباید این گونه برداشت شود که وظیفه بازپرس و دادیار یکسان می باشد.

در این رابطه می بایست بیان داشت که:

اگرچه ریاست دادسرا با دادستان می باشد اما بازپرس در اعلام نظر خود در خصوص پرونده ارجاع شده به وی، از استقلال کامل برخوردار می باشد و دادستان حق دخالت در تصمیم گیری قضایی بازپرس نخواهد داشت.

همچنین انتصاب بازپرس نیز توسط مرجع قضایی بالاتر از دادستان صورت خواهد گرفت.

اما موضوع در خصوص دادیار کاملا متفاوت می باشد؛ بنابراین کلیه تصمیمات و اقدامات دادیار می بایست به تایید دادستان برسد و همچنین دادیار توسط دادستان در دادسرا به انجام وظایف قانونی منصوب می شود و بنابراین موظف به انجام دستورات دادستان خواهد بود.


آیا دادیار می تواند به تمامی جرائم رسیدگی نماید؟


اگرچه دادیار اظهارنظر همانند بازپرس می توانند به موضوع رسیدگی نموده و اقدام به صدور قرار اعم از بازداشت موقت، جلب به دادرسی نمایند اما از آنجایی که اصولا دادیاران نسبت به سایر مقامات قضایی از تجربه کمتری برخوردار می باشند.

به همین جهت قانون گذار در برخی از جرائم مهم و حائز اهمیت ارجاع شکایات کیفری به دادیاران ممنوع دانسته است و به عبارتی دادیار در این موارد صلاحیت رسیدگی نخواهد داشت.

این موارد مطابق با قانون آئین دادرسی کیفری عبارتست از:

  • جرائم مستوجب مجازات سلب حیات شامل اعدام یا قصاص.
  • جرائم مستوجب مجازات حبس ابد.
  • جرائم مستوجب مجازات قطع عضو یا جنایات عمدی علیه تمامیت جسمانی با میزان نصف دیه کامل یا بیش تر از آن.
  • جرائم با مجازات تعزیری درجه ۳ به بالا که از جمله آن حبس ۱۰ سال به بالا را شامل می شود.
  • جرائم سیاسی و مطبوعاتی.

نتیجه گیری


در این نوشته سعی نمودیم تا به طور کامل به این موضوع بپردازیم که دادیار کیست و چه وظایفی دارد. به طور خلاصه :

به جهت حساسیت موضوع در جرائم و مجازات ها، قانون به جهت حفظ حقوق اعضای جامعه، حساسیت و اهمیت زیادی در خصوص رسیدگی کیفری به عمل آورده است که مقرر نموده است در دو مرحله و توسط مقامات قضایی مختلفی اقدام به تحقیق و تفحص از جرم صورت بگیرد.

به همین منظور یکی از مقامات قضایی که بسیار افراد در هنگام تحقیق و بررسی اولیه با آن مواجه می باشند، دادیاران می باشد.

دادیاران مطابق با قانون از وظایف مختلفی برخوردار می باشند که به نوعی سایر مقامات قضایی را برای کشف جرم و همچنین اجرای مجازات کمک می نمایند.

لازم به ذکر است که دادیاران برخلاف بازپرس در رسیدگی به وظایف محوله، مکلف به تبعیت از نظر دادستان می باشند و کلیه اقدامات صورت گرفته از سوی آنان نیز می بایست به تایید دادستان برسد.